طراحی مدل سلامت روان خانواده بر اساس انسجام خانوادگی، انعطافپذیری نقشها، ارتباط عاطفی و حمایت ادراکشده
کلمات کلیدی:
سلامت روان خانواده, انسجام خانوادگی, انعطافپذیری نقشها, ارتباط عاطفی, حمایت ادراکشده, پژوهش کیفی, تحلیل مضمونچکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر طراحی مدل کیفی سلامت روان خانواده بر اساس تجربه زیسته اعضای خانوادههای تهرانی با تأکید بر انسجام خانوادگی، انعطافپذیری نقشها، ارتباط عاطفی و حمایت ادراکشده بود.
مواد و روشها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 24 نفر از اعضای خانوادههای ساکن شهر تهران بودند که به روش نمونهگیری هدفمند و با رعایت حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و ساختار خانواده انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند مصاحبهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه در مصاحبه بیستویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت دادهها انجام گرفت. دادهها پس از پیادهسازی کلمهبهکلمه، با استفاده از نرمافزار NVivo و بر اساس کدگذاری باز، سازماندهی مفهومی و استخراج مضامین تحلیل شد.
یافتهها: تحلیل دادهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «انسجام متوازن و احساس تعلق امن»، «انعطافپذیری نقشها و توزیع سازگارانه مسئولیت»، «ارتباط عاطفی و گفتوگوی ترمیمگر»، «حمایت ادراکشده و تجربه پشتوانه روانی»، و «سلامت روان خانواده بهمثابه ظرفیت تنظیم هیجان، نقش و رابطه». یافتهها نشان دادند خانوادههایی که همزمان از پیوند عاطفی کافی، مرزبندی منعطف، امکان گفتوگوی هیجانی و حمایت قابل اتکا برخوردارند، توان بیشتری برای مدیریت فشارهای روزمره، تعارضهای درونخانوادگی و بحرانهای بیرونی دارند. مدل نهایی پژوهش نشان داد سلامت روان خانواده محصول یک عامل منفرد نیست، بلکه حاصل تعامل پویا میان پیوند، نقش، گفتوگو و حمایت است.
نتیجهگیری: بر اساس یافتهها، سلامت روان خانواده را میتوان بهعنوان ظرفیت نظام خانواده برای حفظ تعلق، بازتنظیم نقشها، بیان عاطفه و ادراک حمایت در موقعیتهای تنشزا تعریف کرد. این مدل میتواند در مداخلات خانوادهدرمانی، آموزش والدین، مشاوره زوجی و برنامههای ارتقای سلامت روان خانواده مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Berryhill, M. B., Harless, C., & Kean, P. (2018). College student cohesive-flexible family functioning and mental health: Examining gender differences and the mediation effects of positive family communication and self-compassion. The Family Journal, 26(4), 422–432.
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233.
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82.
House, J. S. (1981). Work stress and social support. Addison-Wesley.
Huang, X., Hu, N., Yao, Z., & Peng, B. (2022). Family functioning and adolescent depression: A moderated mediation model of self-esteem and peer relationships. Frontiers in Psychology, 13, 962147.
Kvale, S., & Brinkmann, S. (2015). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). SAGE.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
McCubbin, H. I., & Patterson, J. M. (1983). The family stress process: The double ABCX model of adjustment and adaptation. Marriage & Family Review, 6(1–2), 7–37.
Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
Olson, D. H. (2000). Circumplex model of marital and family systems. Journal of Family Therapy, 22(2), 144–167.
Olson, D. H., Russell, C. S., & Sprenkle, D. H. (1979). Circumplex model of marital and family systems: I. Cohesion and adaptability dimensions, family types, and clinical applications. Family Process, 18(1), 3–28.
Olson, D. H., Waldvogel, L., & Schlieff, M. (2019). Circumplex model of marital and family systems: An update. Journal of Family Theory & Review, 11(2), 199–211.
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). SAGE.
Prime, H., Wade, M., & Browne, D. T. (2020). Risk and resilience in family well-being during the COVID-19 pandemic. American Psychologist, 75(5), 631–643.
Walsh, F. (2003). Family resilience: A framework for clinical practice. Family Process, 42(1), 1–18.
Walsh, F. (2016). Applying a family resilience framework in training, practice, and research: Mastering the art of the possible. Family Process, 55(4), 616–632.
Yan, Z., Su, Y., Zhu, J., & He, D. (2024). Parents’ perceived social support and children’s mental health: The chain mediating role of parental marital quality and parent-child relationships. Current Psychology, 43, 9190–9201.
Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment, 52(1), 30–41.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش