ارائه الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقتورزی برای کاهش خودانتقادی، شرم رابطهای و افزایش پذیرش متقابل در زوجهای آسیبدیده از خیانت
کلمات کلیدی:
خودشفقتورزی, خیانت زناشویی, خودانتقادی, شرم رابطهای, پذیرش متقابل, زوجدرمانی, پژوهش کیفیچکیده
پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقتورزی برای کاهش خودانتقادی، تعدیل شرم رابطهای و تقویت پذیرش متقابل در زوجهای آسیبدیده از تجربه خیانت انجام شد.
مواد و روشها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۴ نفر، برابر با ۱۲ زوج، از زوجهای مراجعهکننده به مراکز مشاوره خانواده شهر تهران بودند که تجربه آشکارشدن خیانت زناشویی را در فاصله ۳ تا ۲۴ ماه گذشته گزارش کرده بودند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و معیارمحور انجام شد و فرایند جذب مشارکتکنندگان تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها تنها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد. مصاحبهها پس از کسب رضایت آگاهانه، ضبط، پیادهسازی و در نرمافزار NVivo کدگذاری شدند. تحلیل دادهها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با دادهها، تولید کدهای اولیه، جستوجوی مضامین، بازبینی، تعریف و نامگذاری مضامین و تدوین گزارش نهایی انجام گرفت.
یافتهها: تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «چرخه خودسرزنشی و شرم پس از افشای خیانت»، «ناتوانی در تمایز میان مسئولیتپذیری و تحقیر خود»، «نیاز به خودشفقتورزی ایمنساز در برابر فروپاشی هیجانی»، «بازسازی گفتوگوی زوجی بر پایه پذیرش، مرزبندی و پاسخدهی هیجانی» و «مؤلفههای الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقتورزی». یافتهها نشان داد که خودانتقادی شدید و شرم رابطهای نهتنها در فرد خیانتدیده، بلکه در فرد مرتکب خیانت نیز مانع پردازش هیجانی، عذرخواهی مؤثر، ترمیم اعتماد و شکلگیری پذیرش متقابل میشود.
نتیجهگیری: بر اساس یافتهها، الگوی پیشنهادی شامل پنج مرحله درمانی است: تثبیت هیجانی و ایمنی رابطه، شناسایی صدای خودانتقادگر و شرم رابطهای، آموزش خودمهربانی و ذهنآگاهی شفقتآمیز، بازسازی مسئولیتپذیری بدون شرمزدگی، و تمرین پذیرش متقابل همراه با تعهدهای رفتاری. این الگو میتواند بهعنوان چارچوبی بومی و بالینی برای مداخله با زوجهای آسیبدیده از خیانت مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Atkins, D. C., Baucom, D. H., & Jacobson, N. S. (2001). Understanding infidelity: Correlates in a national random sample. Journal of Family Psychology, 15(4), 735–749. https://doi.org/10.1037/0893-3200.15.4.735
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Braun, V., & Clarke, V. (2022). Toward good practice in thematic analysis: Avoiding common problems and be(com)ing a knowing researcher. International Journal of Transgender Health, 24(1), 1–6. https://doi.org/10.1080/26895269.2022.2129597
Fahimdanesh, F., Noferesti, A., & Tavakol, K. (2020). Self-compassion and forgiveness: Major predictors of marital satisfaction in young couples. The American Journal of Family Therapy, 48(3), 221–234. https://doi.org/10.1080/01926187.2019.1708832
Gilbert, P. (2009). Introducing compassion-focused therapy. Advances in Psychiatric Treatment, 15(3), 199–208. https://doi.org/10.1192/apt.bp.107.005264
Gilbert, P. (2010). The compassionate mind: A new approach to life’s challenges. New Harbinger Publications.
Gilbert, P., & Procter, S. (2006). Compassionate mind training for people with high shame and self‐criticism: Overview and pilot study of a group therapy approach. Clinical Psychology & Psychotherapy, 13(6), 353–379. https://doi.org/10.1002/cpp.507
Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2005). Treating couples recovering from infidelity: An integrative approach. Journal of Clinical Psychology, 61(11), 1393–1405. https://doi.org/10.1002/jclp.20189
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Leaviss, J., & Uttley, L. (2015). Psychotherapeutic benefits of compassion-focused therapy: An early systematic review. Psychological Medicine, 45(5), 927–945. https://doi.org/10.1017/S0033291714002141
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223–250. https://doi.org/10.1080/15298860309027
Neff, K. D. (2023). Self-compassion: Theory, method, research, and intervention. Annual Review of Psychology, 74, 193–218. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-032420-031047
Neff, K. D., & Beretvas, S. N. (2013). The role of self-compassion in romantic relationships. Self and Identity, 12(1), 78–98. https://doi.org/10.1080/15298868.2011.639548
Snyder, D. K., Baucom, D. H., & Gordon, K. C. (2008). An integrative approach to treating infidelity. The Family Journal, 16(4), 300–307. https://doi.org/10.1177/1066480708323200