ارائه الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقت‌ورزی برای کاهش خودانتقادی، شرم رابطه‌ای و افزایش پذیرش متقابل در زوج‌های آسیب‌دیده از خیانت

نویسندگان

  • هستی طاهری گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده
  • امید قاسمی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده
  • شیوا رحیمی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده مسئول

کلمات کلیدی:

خودشفقت‌ورزی, خیانت زناشویی, خودانتقادی, شرم رابطه‌ای, پذیرش متقابل, زوج‌درمانی, پژوهش کیفی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقت‌ورزی برای کاهش خودانتقادی، تعدیل شرم رابطه‌ای و تقویت پذیرش متقابل در زوج‌های آسیب‌دیده از تجربه خیانت انجام شد.

مواد و روش‌ها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر، برابر با ۱۲ زوج، از زوج‌های مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره خانواده شهر تهران بودند که تجربه آشکارشدن خیانت زناشویی را در فاصله ۳ تا ۲۴ ماه گذشته گزارش کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و معیارمحور انجام شد و فرایند جذب مشارکت‌کنندگان تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی، تعریف و نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش نهایی انجام گرفت.

یافته‌ها: تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «چرخه خودسرزنشی و شرم پس از افشای خیانت»، «ناتوانی در تمایز میان مسئولیت‌پذیری و تحقیر خود»، «نیاز به خودشفقت‌ورزی ایمن‌ساز در برابر فروپاشی هیجانی»، «بازسازی گفت‌وگوی زوجی بر پایه پذیرش، مرزبندی و پاسخ‌دهی هیجانی» و «مؤلفه‌های الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقت‌ورزی». یافته‌ها نشان داد که خودانتقادی شدید و شرم رابطه‌ای نه‌تنها در فرد خیانت‌دیده، بلکه در فرد مرتکب خیانت نیز مانع پردازش هیجانی، عذرخواهی مؤثر، ترمیم اعتماد و شکل‌گیری پذیرش متقابل می‌شود.

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، الگوی پیشنهادی شامل پنج مرحله درمانی است: تثبیت هیجانی و ایمنی رابطه، شناسایی صدای خودانتقادگر و شرم رابطه‌ای، آموزش خودمهربانی و ذهن‌آگاهی شفقت‌آمیز، بازسازی مسئولیت‌پذیری بدون شرم‌زدگی، و تمرین پذیرش متقابل همراه با تعهدهای رفتاری. این الگو می‌تواند به‌عنوان چارچوبی بومی و بالینی برای مداخله با زوج‌های آسیب‌دیده از خیانت مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Atkins, D. C., Baucom, D. H., & Jacobson, N. S. (2001). Understanding infidelity: Correlates in a national random sample. Journal of Family Psychology, 15(4), 735–749. https://doi.org/10.1037/0893-3200.15.4.735

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Braun, V., & Clarke, V. (2022). Toward good practice in thematic analysis: Avoiding common problems and be(com)ing a knowing researcher. International Journal of Transgender Health, 24(1), 1–6. https://doi.org/10.1080/26895269.2022.2129597

Fahimdanesh, F., Noferesti, A., & Tavakol, K. (2020). Self-compassion and forgiveness: Major predictors of marital satisfaction in young couples. The American Journal of Family Therapy, 48(3), 221–234. https://doi.org/10.1080/01926187.2019.1708832

Gilbert, P. (2009). Introducing compassion-focused therapy. Advances in Psychiatric Treatment, 15(3), 199–208. https://doi.org/10.1192/apt.bp.107.005264

Gilbert, P. (2010). The compassionate mind: A new approach to life’s challenges. New Harbinger Publications.

Gilbert, P., & Procter, S. (2006). Compassionate mind training for people with high shame and self‐criticism: Overview and pilot study of a group therapy approach. Clinical Psychology & Psychotherapy, 13(6), 353–379. https://doi.org/10.1002/cpp.507

Gordon, K. C., Baucom, D. H., & Snyder, D. K. (2005). Treating couples recovering from infidelity: An integrative approach. Journal of Clinical Psychology, 61(11), 1393–1405. https://doi.org/10.1002/jclp.20189

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903

Leaviss, J., & Uttley, L. (2015). Psychotherapeutic benefits of compassion-focused therapy: An early systematic review. Psychological Medicine, 45(5), 927–945. https://doi.org/10.1017/S0033291714002141

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223–250. https://doi.org/10.1080/15298860309027

Neff, K. D. (2023). Self-compassion: Theory, method, research, and intervention. Annual Review of Psychology, 74, 193–218. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-032420-031047

Neff, K. D., & Beretvas, S. N. (2013). The role of self-compassion in romantic relationships. Self and Identity, 12(1), 78–98. https://doi.org/10.1080/15298868.2011.639548

Snyder, D. K., Baucom, D. H., & Gordon, K. C. (2008). An integrative approach to treating infidelity. The Family Journal, 16(4), 300–307. https://doi.org/10.1177/1066480708323200

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

طاهری ه., قاسمی ا., & رحیمی ش. (1404). ارائه الگوی درمانی مبتنی بر خودشفقت‌ورزی برای کاهش خودانتقادی، شرم رابطه‌ای و افزایش پذیرش متقابل در زوج‌های آسیب‌دیده از خیانت. پژوهش های خانواده و زوج درمانی, 1(1), 51-62. https://jfrct.com/index.php/jfrct/article/view/15