بررسی اثربخشی ادراکشده درمان متمرکز بر شفقت بر کاهش شرم زناشویی، احساس بیارزشی و افزایش خودپذیری در رابطه: یک مطالعه کیفی در شهر تهران
کلمات کلیدی:
درمان متمرکز بر شفقت, شرم زناشویی, احساس بیارزشی, خودپذیری, رابطه زوجی, مطالعه کیفیچکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته افراد متأهل از اثرات درمان متمرکز بر شفقت بر کاهش شرم زناشویی، احساس بیارزشی و تقویت خودپذیری در رابطه زوجی بود.
مواد و روشها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 22 فرد متأهل ساکن شهر تهران بودند که بهصورت هدفمند و با حداکثر تنوع از میان افرادی انتخاب شدند که تجربه شرکت در جلسات درمان متمرکز بر شفقت را در زمینه مشکلات هیجانی و رابطهای داشتند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونهگیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبهها پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط، پیادهسازی و با استفاده از نرمافزار NVivo نسخه 14 کدگذاری شدند. تحلیل دادهها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با دادهها، کدگذاری اولیه، استخراج مضامین، بازبینی، نامگذاری و تدوین گزارش نهایی انجام شد.
یافتهها: تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «عبور از شرم زناشویی به آشکارسازی امن آسیبپذیری»، «تضعیف صدای درونی بیارزشساز»، «افزایش خودپذیری رابطهای»، «بازسازی تعامل زوجی بر پایه شفقت» و «موانع فرهنگی و تداوم تمرین شفقت». مشارکتکنندگان گزارش کردند که درمان متمرکز بر شفقت به آنان کمک کرده است تا تجربه شرم را نه بهعنوان نشانه نقص ذاتی، بلکه بهعنوان واکنشی هیجانی و قابل فهم در بستر رابطه تفسیر کنند. همچنین بسیاری از آنان کاهش خودسرزنشی، افزایش توان گفتوگو درباره نیازهای عاطفی و پذیرش بیشتر خطاها و آسیبپذیریهای خود را تجربه کردند.
نتیجهگیری: یافتهها نشان داد درمان متمرکز بر شفقت میتواند از طریق کاهش خودانتقادی، فعالسازی نظام آرامساز، افزایش زبان درونی مهربانانه و بازسازی معنای شکستهای رابطهای، به کاهش شرم زناشویی و احساس بیارزشی و ارتقای خودپذیری در رابطه کمک کند. با توجه به ماهیت کیفی مطالعه، نتایج نشاندهنده اثربخشی تجربهشده و ادراکشده درمان هستند و برای تأیید علی آن، پژوهشهای مداخلهای کنترلشده پیشنهاد میشود.
دانلودها
مراجع
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Craig, C., Hiskey, S., & Spector, A. (2020). Compassion focused therapy: A systematic review of its effectiveness and acceptability in clinical populations. Expert Review of Neurotherapeutics, 20(4), 385–400. https://doi.org/10.1080/14737175.2020.1746184
Gilbert, P. (2009). Introducing compassion-focused therapy. Advances in Psychiatric Treatment, 15(3), 199–208. https://doi.org/10.1192/apt.bp.107.005264
Gilbert, P. (2010). Compassion focused therapy: Distinctive features. Routledge.
Gilbert, P. (2014). The origins and nature of compassion focused therapy. British Journal of Clinical Psychology, 53(1), 6–41. https://doi.org/10.1111/bjc.12043
Gilbert, P., & Procter, S. (2006). Compassionate mind training for people with high shame and self-criticism: Overview and pilot study of a group therapy approach. Clinical Psychology & Psychotherapy, 13(6), 353–379. https://doi.org/10.1002/cpp.507
Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
Karris, M. G., & Caldwell, B. E. (2015). Integrating emotionally focused therapy, self-compassion, and compassion-focused therapy to assist shame-prone couples who have experienced trauma. The Family Journal, 23(4), 346–357. https://doi.org/10.1177/1066480715601676
Lathren, C. R., Rao, S. S., Park, J., & Bluth, K. (2021). Self-compassion and current close interpersonal relationships: A scoping literature review. Mindfulness, 12(5), 1078–1093. https://doi.org/10.1007/s12671-020-01566-5
Leaviss, J., & Uttley, L. (2015). Psychotherapeutic benefits of compassion-focused therapy: An early systematic review. Psychological Medicine, 45(5), 927–945. https://doi.org/10.1017/S0033291714002141
Millard, L. A., Wan, M. W., Smith, D. M., & Wittkowski, A. (2023). The effectiveness of compassion focused therapy with clinical populations: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 326, 168–192. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.01.010
Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2(3), 223–250. https://doi.org/10.1080/15298860309027
Neff, K. D., & Beretvas, S. N. (2013). The role of self-compassion in romantic relationships. Self and Identity, 12(1), 78–98. https://doi.org/10.1080/15298868.2011.639548
Tangney, J. P., & Dearing, R. L. (2002). Shame and guilt. Guilford Press.
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research: A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042