ارائه مدل زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد برای کاهش اجتناب تجربهای، افزایش ارزشهای مشترک و بهبود انعطاف رابطهای
کلمات کلیدی:
زوجدرمانی, پذیرش و تعهد, اجتناب تجربهای, ارزشهای مشترک, انعطاف رابطهای, تحلیل مضمونچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد برای کاهش اجتناب تجربهای، افزایش ارزشهای مشترک و بهبود انعطاف رابطهای در زوجهای شهر تهران انجام شد.مواد و روشها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 24 نفر از زوجهای مراجعهکننده به مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی شهر تهران بودند که با روش نمونهگیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع در سن، مدت ازدواج، سطح تحصیلات و نوع تعارض انتخاب شدند. ملاک ورود شامل حداقل دو سال زندگی مشترک، تجربه تعارض یا فاصله عاطفی پایدار، تمایل به مشارکت در مصاحبه و نداشتن بحران حاد روانپزشکی یا خشونت شدید زناشویی بود. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبهها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل دادهها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و به کمک نرمافزار NVivo انجام شد. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، مرور همتای پژوهشی، یادداشتگذاری تحلیلی و مقایسه مستمر دادهها استفاده شد.یافتهها: تحلیل دادهها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «چرخه اجتناب تجربهای و کنترل هیجان»، «گسست از ارزشهای مشترک زوجی»، «انعطافناپذیری رابطهای در مواجهه با تعارض» و «فرایند بازسازی پیوند بر اساس پذیرش، حضور ذهنآگاهانه و اقدام متعهدانه». یافتهها نشان داد اجتناب از هیجانهای ناخوشایند، سرکوب نیازهای رابطهای، دفاعمندی، کنارهگیری و تلاش برای کنترل تجربه درونی همسر، چرخه تعارض را تداوم میبخشد. در مقابل، شفافسازی ارزشهای مشترک، پذیرش تجربههای دشوار، گسلش شناختی از روایتهای ناکارآمد و تمرین رفتارهای کوچک اما متعهدانه، زمینه افزایش انعطاف رابطهای و ترمیم گفتوگوی زوجی را فراهم میکند.نتیجهگیری: مدل پیشنهادی نشان میدهد زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد میتواند از طریق کاهش اجتناب تجربهای، بازگرداندن زوجها به ارزشهای مشترک و تقویت پاسخدهی انعطافپذیر در موقعیتهای تعارضآمیز، به بهبود کیفیت رابطه کمک کند. این مدل میتواند بهعنوان چارچوبی بومیسازیشده برای طراحی مداخلات زوجدرمانی در بافت فرهنگی ایران استفاده شود.
دانلودها
مراجع
Bond, F. W., Hayes, S. C., Baer, R. A., Carpenter, K. M., Guenole, N., Orcutt, H. K., Waltz, T., & Zettle, R. D. (2011). Preliminary psychometric properties of the Acceptance and Action Questionnaire–II: A revised measure of psychological inflexibility and experiential avoidance. Behavior Therapy, 42(4), 676–688. https://doi.org/10.1016/j.beth.2011.03.007
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Christensen, A., Atkins, D. C., Baucom, B., & Yi, J. (2010). Marital status and satisfaction five years following a randomized clinical trial comparing traditional versus integrative behavioral couple therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78(2), 225–235. https://doi.org/10.1037/a0018132
Christensen, A., Doss, B. D., & Jacobson, N. S. (2014). Reconcilable differences (2nd ed.). Guilford Press.
Daks, J. S., & Rogge, R. D. (2020). Examining the correlates of psychological flexibility in romantic relationship and family dynamics: A meta-analysis. Journal of Contextual Behavioral Science, 18, 214–238. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2020.09.010
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737–745. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (1999). Acceptance and commitment therapy: An experiential approach to behavior change. Guilford Press.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.
Hayes, S. C., Wilson, K. G., Gifford, E. V., Follette, V. M., & Strosahl, K. D. (1996). Experiential avoidance and behavioral disorders: A functional dimensional approach to diagnosis and treatment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64(6), 1152–1168. https://doi.org/10.1037/0022-006X.64.6.1152
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006
Jacobson, N. S., & Christensen, A. (1996). Acceptance and change in couple therapy: A therapist’s guide to transforming relationships. W. W. Norton.
Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
Johnson, S. M. (2019). Attachment theory in practice: Emotionally focused therapy with individuals, couples, and families. Guilford Press.
Karney, B. R., & Bradbury, T. N. (1995). The longitudinal course of marital quality and stability: A review of theory, method, and research. Psychological Bulletin, 118(1), 3–34. https://doi.org/10.1037/0033-2909.118.1.3