تحلیل تجربه زیسته زنان از سکجربه زیسته زنان از سکوت عاطفی در ازدواج با تأکید بر نیازهای ارضانشده، ترس از طرد و فرسودگی هویت همسری
کلمات کلیدی:
سکوت عاطفی, زنان متأهل, نیازهای ارضانشد, ترس از طرد, فرسودگی هویت همسری, پژوهش کیفی, تهرانچکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زنان متأهل از سکوت عاطفی در ازدواج و تبیین نقش نیازهای ارضانشده، ترس از طرد و فرسودگی هویت همسری در شکلگیری و تداوم این تجربه بود.
مواد و روشها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۱۸ زن متأهل ساکن شهر تهران بودند که با روش نمونهگیری هدفمند و بر اساس معیارهایی مانند داشتن حداقل سه سال سابقه زندگی مشترک، تجربه پایدار فاصله عاطفی یا سکوت در رابطه زناشویی، و تمایل به مشارکت در مصاحبه انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته فردی گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مدت مصاحبهها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. دادهها پس از پیادهسازی کلمهبهکلمه، با استفاده از تحلیل مضمون و به کمک نرمافزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، بررسی همتای پژوهشی، ثبت یادداشتهای تأملی و حفظ زنجیره مستندات تحلیلی استفاده شد.
یافتهها: تحلیل دادهها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: «نیازهای عاطفی ارضانشده و تجربه دیدهنشدن»، «سکوت بهمثابه سپر روانی در برابر طرد»، «فرسودگی هویت همسری و گمشدن خود»، «عادیسازی فرهنگی تحمل و خاموشی»، و «پیامدهای روانی ـ رابطهای سکوت عاطفی». زنان سکوت عاطفی را نه صرفاً نبود گفتوگو، بلکه نوعی کنارهگیری تدریجی از بیان نیاز، اعتراض، رنج و حتی امید به تغییر توصیف کردند. در روایت آنان، سکوت ابتدا راهبردی برای پیشگیری از تعارض بود، اما بهتدریج به نشانه فاصله، بیقدرتی، خستگی هویتی و احساس تنهایی درون ازدواج تبدیل شد.
نتیجهگیری: نتایج نشان داد سکوت عاطفی در ازدواج پدیدهای چندلایه است که در پیوند با ناکامی نیازهای دلبستگی، حساسیت نسبت به طرد، فرسودگی نقش همسری و هنجارهای فرهنگی مربوط به تحمل زنانه شکل میگیرد. مداخلات زوجدرمانی باید فراتر از آموزش مهارت گفتوگو، بر بازشناسی نیازهای ارضانشده، ایجاد امنیت هیجانی، کاهش ترس از طرد و بازسازی هویت فردی ـ همسری زنان تمرکز کنند
دانلودها
مراجع
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. doi:10.1191/1478088706qp063oa
Caughlin, J. P., & Huston, T. L. (2002). The demand/withdraw pattern of communication as a predictor of marital satisfaction over time. Human Communication Research, 28(1), 49–85. doi:10.1111/j.1468-2958.2002.tb00798.x
Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81. doi:10.1037/0022-3514.59.1.73
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. doi:10.1207/S15327965PLI1104_01
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. doi:10.1037/0022-3514.63.2.221
Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299. doi:10.1037/1089-2680.2.3.271
Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348–362. doi:10.1037/0022-3514.85.2.348
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. doi:10.1177/1525822X05279903
Koçyiğit, M. (2025). Emotion regulation and couple burnout in marriage: A moderated moderation model of authenticity, sex of parents and having children. Current Psychology, 44, 1–15. doi:10.1007/s12144-024-07253-1
La Guardia, J. G., Ryan, R. M., Couchman, C. E., & Deci, E. L. (2000). Within-person variation in security of attachment: A self-determination theory perspective on attachment, need satisfaction, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 79(3), 367–384. doi:10.1037/0022-3514.79.3.367
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
Murray, S. L., Holmes, J. G., & Collins, N. L. (2006). Optimizing assurance: The risk regulation system in relationships. Psychological Bulletin, 132(5), 641–666. doi:10.1037/0033-2909.132.5.641
Pines, A. M. (1996). Couple burnout: Causes and cures. Routledge.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. doi:10.1037/0003-066X.55.1.68
Velotti, P., Balzarotti, S., Tagliabue, S., English, T., Zavattini, G. C., & Gross, J. J. (2016). Emotional suppression in early marriage. Journal of Social and Personal Relationships, 33(3), 277–302. doi:10.1177/0265407515574466
Weinstein, N., Nguyen, T., Adams, M., & Knee, C. R. (2024). Intimate sounds of silence: Its motives and consequences in romantic relationships. Motivation and Emotion, 48(3), 295–320. doi:10.1007/s11031-024-10078-x